بنیاد ایران‌شناسی

شعبه قزوین

اماکن تاریخی

مهمانخانه و گراندهتل در قزوین

قزوین با توجه به موقعیت جغرافیایی خود همیشه از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده و مانند پلی مرکز ایران را به مناطق شمال و کشورهای اطراف متصل می کند.

به دلیل همین ویژگی، ایجاد فضاهای اقامتی از دیرباز در این شهر مورد توجه قرار گرفت.

ساخت بزرگترین کاروانسرای درون شهری ایران در قزوین در مسیر جاده ابریشم که علاوه بر داد و ستد امکان اقامت را نیز فراهم نموده بود، گواهی بر اهمیت تاریخی موقعیت مواصلاتی قزوین است.

به این ترتیب ورود هر چه بیشتر مسافران خارجی به ایران و همچنین سفرهای شاهان قاجار به اروپا، موجبات ساخت مهمانخانه هایی به سبک نوین در ایران را فراهم آورد.

در سال 1297 ه.ق به دستور ناصرالدین شاه قاجار مهمانخانه ای با الگوبرداری از هتل های فرنگی، در قزوین تاسیس شد.که در واقع بخشی از پروژه راه ارتباطی تهران_اروپا(فرنگستان)بود.در این پروژه، راه تهران_قزوین شوسه شد و پنج مهمانخانه دیگر نیز در بین راه ساخته شد اما هیچ کدام به تفصیل و وسعت مهمانخانه قزوین نبود.

ویژگی های این مهمانخانه آن را در رده نخستین هتل های مدرن ایران قرار داد. هتلی که مناسب اقامتِ فرستادگان و سفرای خارجی بوده.

مهمانخانه بزرگ قزوین در سالهای پایانی فعالیت خود، رو به افول رفت تا در نهایت در دوره پهلوی اول به دلیل امتداد خیابان و ایجاد فضای سبز، تخریب شد و هم اکنون اثری از این مهمانخانه باشکوه وجود ندارد.لیکن تصاویری باقی است که گواه عظمت آن است.

پیش از تخریب این مهمانخانه در سالهای 1310 و 1311 شمسی گراند هتل توسط مردی به نام ارباب برزو مهرشاهی ساخته شد.

این هتل در زمینی به مساحت ۳۰۰۰ متر مربع در شرق خیابان پیغمبریه و در قسمت غربی ارگ صفوی قزوین احداث شده که از جانب خیابان، دو طبقه و از سمت حیاط، سه طبقه است. سالن سینمای گراند هتل که از سال 1319 تا 1356 ش با نام سینما ایران فعال بوده است، بر اثرآتش از بین رفته و سپس هرگز بازسازی نشد.

ورودی اصلی هتل در ضلع غربی بنا قراردارد و طرفین آن دارای روکوب چوبی است. این ورودی به فضای تقسیم که در طبقه میانی واقع شده، می‌رسد. در طرفین این فضا تالارهای ستونداری با سقف طاق و تویزه قرار گرفته‌اند. این تالارها از سمت غرب مشرف به خیابان و ازسمت شرق به ایوان ستونداری محدود می‌شوند. فضای تقسیم توسط پلکان چوبی به حیاط وطبقه زیرین هتل راه دارد. این طبقه همکف حیاط و به صورت تالاری با ستون های قطور آجری وبا پوشش طاق وتویزه است. اتاق‌های هتل در طبقه اول قرار دارند. راه ارتباطی این طبقه از طریق دو ردیف پلکان چوبی در فضای تقسیم است. در این طبقه هجده اتاق وجود دارد که از غرب وشرق با ایوان به خیابان و حیاط مشرف می‌شوند.

حال پس از گذشت سالیان و متروک ماندن، این هتل رو به ویرانی رفته است.

و اخیرا واگذاری آن به بخش خصوصی به منظور مرمت و به دست آوردن کاربری از یاد رفته اش،نجات بخش خواهد بود.

مطمئنا در صورت انجام مرمت اصولی و همچنین نظارت موثر کارشناسان میراث فرهنگی، این هتل قادر به بازیابی موقعیت ویژه اش در تاریخ پر اهمیت قزوین و جایگاه ارزشمندش بین گردشگران، مخاطبان و علاقه مندان خواهد بود.

خانه تاریخی محصص مستشاری

خانه تاریخی محصص مستشاری واقع در محله تاریخی آخوند از سال ۱۳۷۷ به مرکز فعالیت های علمی بنیاد ایران شناسی شعبه قزوین اختصاص یافته است.

محله آخوند با نام قبلی «بن درخت»، یکی از محلات تاریخی شهر قزوین است که شکل‌گیری آن به دوره صفویه و شروع گسترش قزوین به‌عنوان یک شهر، و پایتخت صفویان قبل از اصفهان برمی‌گردد.

با استقرار عالم بزرگ دوره صفویه ملاخلیلا (۱۰۰۱-۱۰۸۱) در این منطقه و راه اندازی مدرسه و احداث تأسیساتی مانند قنات توسط او، محله آخوند و ناحیه غربی قزوین رونق می یابد و خاندان‌های علمی و معتبر قزوین و تجّار و بازرگانان و حتی مقاماتی که مسئولیت دولتی داشته‌اند، در این محله مستقر می‌شوند و شرایط تازه‌ای را برای غرب شهر قزوین رقم می‌زنند.

آرامگاه ملاخلیلا

مقبره دانشمند، فقیه و مفسر مشهور دوره صفویه، ملاخلیل بن غازی قزوینی و سه فرزند وی: سلمان، احمد و ابوذر در جوار مدرسه وی قرار دارد. بنای باقی‌مانده از مدرسه پرشكوه ملاخلیلا روزگاری محل حضور دانشمندان نامی همچون واعظ قزوینی، شیخ حر آملی، ملا محسن فیضی کاشانی، آقا رفیع قزوینی و سایرین بوده.

خانه محصص مستشاری

در مجاورت مدرسه و آرامگاه ملاخلیلا، خانه تاریخی محصص مستشاری قرار دارد که به گواه کتیبه سردرآن به سال ۱۲۲۰ ه.ق و دوره فتحعلیشاه قاجار بازمیگردد.

این عمارت تاریخی شامل حیاط بیرونی ، اندرونی، حوض خانه و دیوان خانه بوده كه در حال حاضر، تنها قسمت‌هایی از آن باقی مانده است . جلوخان، هشتی و دالان، حیاط و چنداطاق و زیرزمین در طبقه اول و یك تالار مستطیل شكل در طبقه فوقانی بخش های باقی مانده از این بنای تاریخی است.

جلوخان با بدنه آجری، دارای سه طاق نمای دو طبقه و قرینه با تزیینات آجركاری در طرح های هندسی، گیاهی و صلیبی همراه با مقرنس‌كاری و گچ‌بری و هشتی نیز دارای تزیینات كاربندی و سقف گنبدی شكل كم خیز است و طاق نماهایی در دور تا دور هشتی به صورت طاقچه كار گذاشته شده است.

در دالان نیز یك اطاق ارسی ‌دار با نمایی به سمت حیاط قرار دارد. در تالارطبقه فوقانی ارسی با نمایی رو به جلوخان و حیاط بیرونی قرار دارد. این تالار دارای یك ایوان ستون دار و جلوخان بنا است .

خانه تاریخی محصص مستشاری، با شماره ثبت ۲۰۰۶ به‌عنوان یکی ازآثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

خاندان محصص

نیای این خاندان عهده دار وصول مالیات بوده و از این رو به محصص معروف شده اند. جد بزرگ آنها میرزا مطیعا بوده و پسرش میرزا ابوتراب از رجال قزوین بوده است.از دیگر افراد برجسته این خاندان میرزا ابوالقاسم مستشار، نیز از منصوبین دیوانی قزوین بوده، و همچنین مشیرالرعایا که مدتها سمت کدخدایی محله آخوند قزوین را داشته است.

شادروان ابوالحسن محصص مستشاری از خوشنویسان به نام ایران، از بازماندگان این خاندان بودند که در سال ۱۳۸۹ در سن ۷۹ سالگی دار فانی را وداع گفتند.

خانه تاریخی امینی ها؛ عروس خانه های قزوین

بیش از 160 سال پیش در حدود سال 1275ه.ق حاج محمدرضا امینی یکی از نوادگان حاج عبداله تبریزی که در دوره فتحعلیشاه برای تجارت به قزوین آمده بود، تصمیم به ساخت عمارتی در غرب رودخانه دیزج که در حال حاضر خیابان مولوی بر آن احداث شده است،گرفت.

بنای اولیه خانه امینی ها را، شانزده عمارت تو در تو و پیوسته به یکدیگر تشکیل می داده که امروزه تنها پنج حیاط به همراه تعدادی ساختمان از آن باقی مانده. اما بخش مهم این بنا سه تالار موازی در یک راستا است که به عنوان شاه نشین مورد استفاده بوده است.

علاوه بر شاه نشین، تعدادی اتاق، مطبخ، دو آب انبار و سردابه و شربتخانه در زیرزمین هم از فضاهای باقی مانده در این مجموعه است.

خانه امینی ها(حسینیه)

حاج محمدرضا امینی چند سال پس از اتمام ساخت عمارت آن را به مدت 99 نسل وقف حسینیه می کند و از آن پس هر ساله مراسم عزاداری امام حسین(ع) در ماه های محرم و صفر و چندین شب افطاری در ماه رمضان در آن برگزار می گردد.

طبق وقف نامه اداره و تولیت حسینیه باید به دست بزرگترین پسر خاندان امینی باشد و چون حاج محمدرضا(بانی بنا) فرزندی نداشته، بعد از مرگ تولیت به برادر او حاج محمد تقی و سپس به فرزندان وی رسیده است.

و در حال حاضر نیز نسل ششم خاندان امینی ها، متولی این بنای تاریخی است.

معماری و تزئینات بنا

زیباترین تزئینات عمارت مربوط به سه تالاز موازی با ارسی های کم نظیر و زیبای 3 لنگه،5 لنگه و یکی از معدود ارسی های 9 لنگه ایران در هر سه تالار دیده می شود که با گشودن و بالا بردن تمام آنها فضای داخلی هر سه تالار یکپارچه می شود.

برای ساخت این ارسی های زیبا از شیشه های رنگی و گره چینی با چوب به صورت هنرمندانه و بسیار ظریف، استفاده شده.

همچنین از جمله تزئینات وابسته به معماری در این بنا آینه کاری است، که در ترکیب با گره چینی، گچبری ها و رف های کاسه ای، در زمان روشن شدن شمع های لوسترها، و بازتاب چند برابری نور، فضایی شگفت انگیز و رویایی را در شب به همراه داشته است.

این سه تالار مزین به سقف های چوبی نقاشی شده ای هستند که به کمک آینه گره بندی شده اند.

زیر زمین

سرتاسر بنا، به جز بخش شمالی حیاط شمالی دارای زیرزمین است.عمده مصالح به کار رفته در زیرزمین ها آجر می باشد.اصلی ترین قسمت آن معروف به شربتخانه دقیقا در زیر تالارها قرار دارد،که شامل حوضی در میان، ستون های گچی، دیوار های گچبری شده و سکوهایی جهت نشستن است.

نکته جالب در مورد زیر زمین وجود هواکش هایی است که هوای داخل زیرزمین را تهویه می کنند و فضا با وجود آنها و حوض وسط در تابستانها ی گرم مناسب استراحت اهل خانه و حتی پذیرایی مهمانان بوده است.

خانه یا حسینیه امینی ها در حال حاضر تحت نظارت سازمان میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری و اداره اوقاف استان قزوین و توسط خاندان امینی اداره می شود.

بازدید از این بنای زیبا همه روزه در ساعت های 8تا14 و 16 تا 20 برای عموم امکان پذیر است.

امامزاده حسین

امامزاده حسین

قلعه ی الموت

قلعه ی الموت

کاروانسرای سعدالسلطنه

کاروانسرای سعدالسلطنه

کاروانسرای سعدالسلطنه

کاروانسرای سعدالسلطنه

گراند هتل

گراند هتل

چهلستون

چهلستون

دروازه تهران قدیم قزوین

دروازه تهران قدیم قزوین

سردر عالی قاپو

سردر عالی قاپو

چهلستون

چهلستون

عمارت سردار مفخم

عمارت سردار مفخم

کلیه حقوق برای وب سایت بنیاد ایران شناسی محفوظ است. ©١٣٩9

نشانی: تهران، خیابان شیخ بهایی جنوبی، خیابان ایران شناسی، شهرک والفجر

طراحی و اجرا: اداره رایانه و فناوری اطلاعات